Waarde en Prijs

To face the future freely, one must give up both pessimism and optimism and put all belief on human beings. Not trust in tools and instruments. (Illich)

November. Slachtmaand. Er moet bloed vloeien. Op de radio de reactie van Wilders op de ordinaire heksenjacht van de media op de PVV. Wat je zaait, zal je oogsten. Ik kleed mij warm aan. Het is guur, grijs en grauw. In het donker vertrokken, in het donker weer naar huis. Moet denken aan de slotregels van het gedicht November van Bloem. Altijd November. Altijd regen. Altijd dit lege hart. Altijd. Voel mij zwaar vandaag ondanks dat ik in de bus een prachtig essay lees van Rob Riemen. Over de terugkeer van het fascisme. Over de waardencrisis waar we middenin zitten. Geld, genot en gewin. De debilisering, noem het ontmenselijking, die zich in ons land en ons omringende landen voltrekt. Riemen vraagt zich af hoe het mogelijk is dat in een hoge beschaving, met alle techniek en vooruitgang, zo talloos veel ontwikkelde mensen de waarden die het fundament van ons beschavingsideaal vormen, willens en wetens konden vernietigen. Hij citeert Albert Camus die in La Peste het antwoord gaf op die vraag. “De Europese volkeren geloven niet meer in wat is, in de wereld en in de levende mens; het geheim van Europa is dat het niet meer van het leven houdt.” Ik citeer de slotregels van dit boeiende essay: “Niet meer van het leven houden. Dat is het geheim van de fascistische politiek en van de nihilistische kitschmaatschappij waarin zij altijd weer tot bloei kan komen. Pas wanneer wij de liefde voor het leven zullen terugvinden en ons leven weer willen wijden aan wat waarlijk leven geeft - waarheid, goedheid, schoonheid, vriendschap, rechtvaardigheid, compassie en wijsheid, alleen dan en niet eerder zullen we resistent worden tegen de dodelijke bacil die fascisme heet.”

De metro is laat. Japanse toestanden op Beurs. Volgepropte wagons. In een stampvolle tram naar Leuvehaven. Ingeblikte sardientjes. Niemand wordt als massamens geboren. Wat doe ik mijzelf aan? Ben op weg naar de Aqualiner om naar RDM Campus te gaan. Is het nou een innovatiecampus of toch maar gewoon een school? Leuk om naar de betekenis te kijken van school. Scholae. Letterlijk betekent dat vrije tijd. Merk dat het weer mijmertijd is. Wat is tijd eigenlijk? De oude Grieken, die van voor de kredietcrisis, kenden twee woorden voor tijd. Chronos en Kairos. Chronos, de tijd van de klok, de lineaire tijd. Kairos, de tijd van het kompas, de gepaste tijd. Tijd die je ervaart als je verliefd bent of als er iemand doodgegaan is. Of misschien ervaar je dan juist dat je in twee werelden leeft, twee soorten tijd.

Arnold Cornelis, onze grote cultuurfilosoof, beschreef in de Vertraagde Tijd hoe catastrofale leerprocessen ontstaan. Volgens hem gebeuren die wanneer de externe sociale klok ons innerlijk kompas regeert. Hij beschreef ook dat we in een overgangsfase zitten tussen sociale externe sturing naar communicatieve zelfsturing. En bij iedere overgang horen waarschuwingssignalen. Beter om dan even stil te staan. Vertragen. Trage vragen stellen.

Merk dat ik wel erg veel vragen stel de laatste tijd. Heb ik daarom zo weinig opdrachten? Dadendrang verlamd door duizend vragen. De vraag is of ik wel de juiste vraag stel? Waar ligt het zwaartepunt van mijn vragen?

Ik loop langs de Ostara, een schip dat hier altijd ligt. Verankerd aan de kade. Ontmoet bij de steiger Peter van Heusden van Technische Bedrijfskunde. Leuk mens dat voortdurend grenzen opzoekt. Vind ik vaak leuke mensen. Er wordt alleen op de grens geleerd. Van weten en niet weten.

RDM Campus. Vraag mij af, alweer, of dit terrein duurzaam is. Staat het er over 50 jaar nog? Of nog liever, staat het er over 250 jaar nog steeds? Als een definitie voor Duurzaamheid Schoonheid is, misschien wel.

Op weg naar het Innovation Dock kom ik Tineke Muller tegen. Word altijd blij van dat mens. Wel altijd haast. Druk. Waar zit de rust? Tineke attendeert mij op de viering van het voltooien van het Experience Center van Building Brains. Uitkijken dat als hersens bouwen, het hart niet wordt gesloopt. Maar dit terzijde.

Bij de kavel van Building Brains is het druk. Het Experience Center is klaar om aan haar rondgang door Nederland te beginnen en dat mag gevierd worden. In korte tijd zijn hier twee zeecontainers verbouwd tot een prachtige demonstratieruimte. Mede door vier studenten van Albeda College, de Haagse Hogeschool en Hogeschool Rotterdam. Tijd voor champagne. Grote hilariteit toen bleek dat de fles ook na drie keer gooien niet kapot ging. Is dat een slecht teken of moeten we blij zijn dat ook flessenfabrikanten bezig zijn met de verduurzaming van hun product? Terwijl de meesten het gebouw in gaan heb ik even een kort gesprek met Ruud Hulleman van Priva, het bedrijf dat voor het Experience Center de computers heeft geleverd. Hij vertelt mij over Priva, het familiebedrijf dat nu geleid wordt door Meiny Prins, vorig jaar nog zakenvrouw van het jaar. 400 man personeel, waarvan bijna een kwart werkt op de afdeling Research & Development. Wordt veel geld en tijd in geïnvesteerd om klaar te zijn voor de toekomst. Maken ook dankbaar gebruik van afstudeerders van de hogescholen. Hij nodig mij uit om eens te kijken in De Lier, waar het hoofdkantoor is gevestigd.

Bij het weggaan vraag ik aan een van de directeuren naar de duurzaamheid van dit project. Officieel loopt het af per 31 december, als de Kenniswerkersregeling stopt. Hij geeft aan dat het afhankelijk is van de opstelling van de regering of Building Brains een vervolg krijgt. Politiek als beperkende factor. En geld. Geen langetermijnvisie, geen diep doorvoeld commitment.

Ik loop naar de buren. De kavel van Capzo. Capzo is gespecialiseerd in micro-ingekapselde Phase Change Materials (PCM) die wereldwijd worden gebruikt voor de opslag van warmte, voor besparing van energie of voor het koelen van gebouwen of processen. Ik heb afgesproken met Cees van Kranenburg. Cees is bouwfysicus en als docent onderzoeker verbonden aan IBB. Stevig gedrongen gestalte. Ietwat verlegen maar met krachtige uitspraken. Leuke combinatie. Hij vertelt over het belang om studenten te interesseren voor langdurig praktisch onderzoek. Met ongeveer 25 studenten heeft hij hier, samen met Fabien van ingenieursbureau Nieman, metingen en simulaties verricht. Voor Capzo en Salca erg belangrijk omdat het zonder positieve meetresultaten geen TNO-certificering krijgt en zich dus niet kan positioneren op de markt. Voor studenten erg belangrijk en interessant om zich bezig te houden met praktijkgericht onderzoek in plaats van het droogzwemmen, zoals dat voorheen op school plaatsvond. In drie groepen zijn de studenten bezig geweest. De eerste groep is aan de slag gegaan met het ombouwen van statische modellen naar dynamische modellen. Het duiden van de resultaten. Leverde veel nieuwe inzichten op. De tweede groep studenten hielden zich bezig met het meten van de luchtsnelheidprofielen, terwijl de derde groep zich afvroeg wat je nog meer met dit model zou kunnen. Metingen en simulaties leverden een aantal werkbare conclusies op. Een leertraject met een hoog rendement. Opdrachtgever tevreden. Studenten tevreden. Docent tevreden. Zouden graag door willen gaan en nog meer metingen gaan verrichten. Alleen, dat kost geld. Vraag mij af wat het kost om een traject dat zo kloppend is met het RDM-concept te stoppen? Wat gaat daarmee verloren? Wat betekent dit bijvoorbeeld voor het commitment?
Zijn er nog potjes? Duidelijk is dat het niet veel geld hoeft te kosten. Dit project heeft laten zien hoe het mogelijk is om met minimale middelen een maximaal resultaat te halen. Het heeft mij ook laten zien dat als je werkelijk iets groots wilt realiseren, dat je dan een langetermijnagenda nodig hebt. En diepe zakken. Een oorlogskas voor als het iets minder gaat. Anders moet je er niet aan beginnen. Of je ambities bijstellen en gewoon schooltje blijven spelen.

Met Gabrielle terug in de auto. Ik vertel haar over de vergadering met Capzo. Ze vraagt zich af waarom deze situatie niet bekend is bij haar of Bert Hooijer. Gelukkig weet ze het nu. We rijden door de sneeuw langs de Waalhaven. Zie daar drie hijskranen bezig met een dans op eenzame hoogte. Zie dat op een van de kranen Max Hijsvermogen staat. Zal de bestuurder wel zijn. Kronkels in mijn geest. Zie in 1 keer de parallel tussen besturen en hijskranen. Hoe wordt de hijscapaciteit bepaald? Wanneer knikt de mast? Probeer thuis op internet het antwoord te vinden. Lees dat het hijsvermogen van kranen afhankelijk is van veel factoren. Belangrijkste is echter dat hij stevig verankerd moet zijn en niet meer moet hijsen dan hij aankan. Een goede machinist weet dat.