Use it or lose it

In Droogdok kom ik op de meest vreemde plekken stretchers en dekens tegen. Ik weet dat er op de campus veel mensen rondlopen die hier graag komen, maar kan mij niet voorstellen dat ze niet liever thuis zijn om te slapen. Ik volg het spoor van de bedden en kom op mijn weg naar boven slaperige maar opgewekte gezichten tegen. Op de derde verdieping nog meer stretchers. Veel flappen aan de muur. Op een deur de tekst: Big Thinking. Do not disturb. Het blijkt dat er hier een 24-uurs pressure cooker competitie plaatsvindt waarin 7 teams in een internationale ideeënwedstrijd hun klimaatbestendige deltastad voor de toekomst ontwerpen.

Omdat ik nog wat tijd heb voor mijn volgende afspraak, installeer ik mij in de expositieruimte. Een heerlijke werkplek. Goeie stoelen, lekkere tafels en een mooi uitzicht op de Dokhaven. Ik heb vanmorgen teksten uitgeprint van Harry Starren, directeur van de Baak. Kortgeleden kwam ik hem tegen bij een door hem georganiseerde conferentie, ‘In het onderwijs kan het wel’. Een mooi gesprek met hem gevoerd over leiderschap, autonomie en de verschuiving van hiërarchisch gestuurde organisaties naar netwerkorganisaties. Volgens hem ontdekken mensen steeds meer dat hiërarchische structuren weinig meerwaarde hebben, hun langste tijd hebben gehad. Volgens hem is leiderschap in die zin een “gemeenschappelijk aanvaarde illusie die alleen kan bestaan dankzij de informele organisatie, het netwerkgedrag van mensen.” In een netwerkorganisatie is hiërarchie een bijverschijnsel. Voor Starren is het duidelijk dat het voor organisaties van belang is om op de golf te surfen als deze zich aandient, in plaats van je verzetten tegen het tij dat zich niet laat keren. De man gaf mij nog een tip mee. Zoek leiders op. “Door in de nabijheid van leiders te zijn, neemt de kans op je eigen ‘coming out’ toe. Blijf niet in de nabijheid van benepenheid.”

Frank Rieck schuift aan. Frank is lector Innovatie en Productrealisatie en één van de founding fathers van RDM Campus. Blauwe blaser, geblokt overhemd. Een belezen man, kent zijn klassieken. Hoeft niet zo nodig aardig gevonden worden, schuwt de confrontatie niet. Voel mij altijd ongemakkelijk gemakkelijk in de buurt van dit soort mensen. Mensen die voortdurend grenzen opzoeken. Grensgebiedverkenners die denken dat alleen op de grens wordt geleerd. Ik ben bang dat ik er zelf ook zo een ben. Maar dit terzijde.

Het gesprek komt op het dilemma tussen innovatie en instituutsgericht organiseren. Al vrij snel de constatering dat het de laatste aan het eerste ontbreekt. Frank noemt als positief voorbeeld zijn ontmoetingen met Hans Becker, de­­ inmiddels opgestapte algemeen directeur van Humanitas die bij zijn aantreden jaren geleden een ambtelijke zorginstelling aantrof. Een hiërarchische tent waar alles liep via vaste protocollen en instructies en een plek waar erg veel vergaderd werd. En gestuurd werd op getallen. Niks kon, want alles was te duur. Becker is direct afgestapt van de richtlijn dat er geen geld was en is zelfs begonnen met het uitgeven van veel geld aan zichtbare zaken. Muurschilderingen, kunst. Mensen moesten wat hebben om over te praten, anders vereenzamen ze. De hele cultuur van zuinigheid ging op de schop. Van een nee cultuur naar een ja cultuur. Hoezo witte jassen? Hoezo geen huisdieren? Mensen die niet mee wilden in het nieuwe concept, vertrokken of werd gevraagd te vertrekken. Ook de managers die dachten dat managen moet gebeuren via budgetten. Voor Becker is culturele sturing vele malen effectiever dan het sturen op kengetallen. Heilige huisjes werden gesloopt, levensloopbestendige huizen werden gebouwd. Doordrammen. Zorgen dat de organisatie kantelt. Kantelen of kantelen. Vaak zie je dat als organisaties willen kantelen dat een groep tegenstanders achter de kantelen gaat zitten en schiet op alles wat beweegt.

Frank herinnert zich nog wat hij aantrof toen hij, na ruim 20 jaar in de creatieve maakindustrie te hebben gewerkt, als lector in het onderwijs begon. Allemaal zitjes. Een onvoorstelbare boterzachte vrijblijvendheid. De gedachte bij docenten dat studenten kennis konden verwerven via internet. Informatie vind je op internet. Kennis verwerf je door schade en schande. “Je kunt geen businessplan schrijven zonder kennis. Straks weet niemand meer hoe de dingen echt werken en staat alles stil.” En dat is voor iemand bij wie alles draait om mobiliteit natuurlijk onverteerbaar.

Op mijn vraag waar hij tevreden op terugkijkt, noemt hij het opzetten van de Shell Eco-marathon. Aanvankelijk een project waarin tweede-, derde- en vierdejaars studenten van verschillende instituten in competitie met elkaar door Shell uitgedaagd worden om voertuigen te bouwen die zo ver mogelijk kunnen rijden op één liter brandstof. Doel is niet om snelheidsrecords te breken, maar om zo zuinig mogelijk te rijden. Toch wil elk team winnen. Vraagt veel van de studenten. Maar die vinden dat niet erg. Integendeel zelfs. Ze worden uitgedaagd om al hun talent in te zetten. Ook op het gebied van mentale weerbaarheid en wilskracht. Sponsors zoeken, organiseren, bouwen, samenwerken. Inmiddels is het project opgenomen in het bestaande leerplan.

Voor Frank is het duidelijk dat RDM Campus, maar ook hijzelf, in een transitiefase zit. De tent is opgezet maar hoe laten we de tent nu draaien? Hij geeft aan zelf meer te houden van het eerste deel van dat proces. Ideeën genereren, beslissingen nemen, knopen doorhakken. Ideeën omzetten in realiteit. Prototyping. Maar vervolgens moet dit op zijn beurt omgezet worden in de staande organisatie. Een stap waar RDM Campus op dit moment mee worstelt. Hij geeft aan dat RDM Campus staat voor ontzuiling, ontscholing. Een marktgerichte benadering die haaks staat op de verzuilde instituutsgerichte benaderingen van de reguliere opleidingen.

Het concept is dus nog niet af. Moet je als RDM Campus integreren in de HR of moet je juist, los van de verschillende instituten, semionafhankelijk verder gaan? Als stand alone? Spin out? Een RDM Campus BV waar de verschillende opleidingsinstituten inkopen? Waar docenten en misschien zelfs studenten aandeelhouder zijn? Misschien gaat dat laatste wel te ver, maar voor Frank is het duidelijk dat je de inefficiënties er alleen uithaalt door het innemen van een onafhankelijke positie.

Het gesprek is voorbij. Mijn hersens weer even gestretcht. Een kleine vlucht voorwaarts.